:~$ newsletter --subscribe
cat ~/artykuly/programowanie/operatory-logiczne-w-c.md

Operatory logiczne w C++

C++ umożliwia również używanie tak zwanych operatorów logicznych. Dzięki tym operatorom jesteśmy w stanie na przykład skonstruować rozbudowane wyrażenia logiczne.

Do operatorów logicznych w języku C++ należą:

Operator Opis
! zaprzeczenie (negacja logiczna) – zwraca true, gdy argument ma wartość false
&& iloczyn logiczny (koniunkcja) – zwraca true, gdy wszystkie argumenty mają wartość true
|| suma logiczna (alternatywa) – zwraca true, gdy co najmniej jeden argument ma wartość true

Przykłady zastosowania operatorów logicznych:

cpp
#include <iostream>

using namespace std;

int main() {

	bool prawda = true, falsz = false; //do zmiennej prawda typu bool przypisz true, do zmiennej falsz typu bool przypisz false;

	if(prawda && falsz) cout << "Prawda && Fałsz"; //to nie zostanie wyświetlone
    if(prawda || falsz) cout << "Prawda || Fałsz";
	if(!prawda) cout << "Negacja (Prawda)"; //to też nie zostanie wyświetlone...
	if(!falsz) cout << "Negacja (Fałsz)"; //...a to już tak

	return 0;
}

Tabele prawdy

Działanie operatorów najłatwiej ogarnąć tabelami prawdy. Dla koniunkcji i alternatywy wyglądają one tak:

aba && ba || b
truetruetruetrue
truefalsefalsetrue
falsetruefalsetrue
falsefalsefalsefalse

Short-circuit: kolejność warunków ma znaczenie

C++ oblicza wyrażenia logiczne „leniwie” (ang. short-circuit evaluation). Gdy lewa strona && jest fałszywa, prawa w ogóle nie jest sprawdzana, bo wynik i tak będzie false. Analogicznie przy ||: prawdziwa lewa strona kończy obliczenia. To nie ciekawostka, tylko praktyczne narzędzie, na którym opiera się klasyczny idiom bezpiecznego sprawdzania:

cpp
// dzielenie sprawdzi sie TYLKO gdy b != 0 - kolejnosc chroni przed bledem
if (b != 0 && a / b > 10) {
    // ...
}

// odwrotna kolejnosc grozi dzieleniem przez zero!
if (a / b > 10 && b != 0) { /* ZLE */ }

Pomyłka & vs && (operatory bitowe)

Pojedynczy & i pojedynczy | to zupełnie inne operatory: działają na BITACH liczb, nie na wartościach logicznych. Kod z pojedynczym znakiem często się kompiluje i nawet pozornie działa, dlatego ta literówka bywa trudna do zauważenia. Dodatkowo operatory bitowe nie mają leniwego obliczania, więc idiom z dzieleniem wyżej przestałby chronić przed błędem. Zapamiętajmy: do warunków logiczne && i ||, do flag bitowych & i |.

Zapis alternatywny: and, or, not

Mało znany fakt: C++ od zawsze pozwala pisać and, or i not zamiast &&, || i !. Zapis if (a and not b) jest w pełni poprawny i niektórym osobom czyta się go łatwiej. W praktyce jednak niemal cały świat C++ używa symboli, więc w cudzym kodzie spotkacie je właściwie zawsze.