:~$ newsletter --subscribe
cat ~/artykuly/programowanie/obsluga-zmiennych-w-c.md

Obsługa zmiennych w C++

Zmienne to najważniejszy element języka programowania. Zmienna (ang. var), to pewnego rodzaju kontener na dane, gdzie możemy zapisać różne informacje, a następnie w prosty sposób z nich skorzystać.

Pamiętajmy o tym iż każda zmienna zaimplementowana w C++ musi mieć określony typ danych. Podstawowymi typami dostępnym w języku C++ są:

Typy całkowite

Typ zmiennejZakresRozmiar w pamięci [bajty]
Short Int (-32768 – 32767) 2
Int (-2147483648 – 2147483647) 4
Long Int (-9223372036854775808 – 9223372036854775807) 8
Unsigned short int (0 – 65535) 2
Unsigned long long int (0 – 18446744073709551615) 8
Char (-128 – 127) 1
Unsigned char (0 – 255) 1

Typy zmiennoprzecinkowe

Typ zmiennejZakresRozmiar w pamięci [bajty]
Float 3.4E +/- 38 (7 cyfr) 4
Double 1.7E +/- 308 (15 cyfr) 8
Long double 1.7E +/- 308 (15 cyfr) 8

C++ oferuje również:

  • Zmienne typu bool – przyjmują one wartość typu true lub false i zajmują 1 bajt w pamięci komputera,
  • Zmienne typu string – przyjmuje ona tekst (uwaga: użycie zmiennej typu string wymaga dołączenia nagłówka „string” #include <string>).

Znamy już typy zmiennych, napiszmy więc prosty program w którym zastosujemy zmienne do zapisania liczby podanej przez użytkownika, a następnie jej wyświetlenia:

cpp
#include <iostream>

using namespace std;

int main() {
    system("cls"); //czyścimy ekran
    cout << "Podaj liczbe: "; //wyświetlamy komunikat
    int liczba; //deklarujemy zmienną liczba typu int
    cin >> liczba; //zapisujemy podaną liczbę do zmiennej liczba
    cout << "Podales liczbe: " << liczba << "\n"; //wyświetlamy zawartość zmiennej
    system("pause"); //oczekujemy na wciśnięcie przycisku
}

Analizując powyższy kod należy zwrócić szczególną uwagę na sposób deklarowania zmiennych:

cpp
typ nazwaZmiennej;

Sposób wyświetlania zawartości zmiennych:

cpp
cout << nazwaZmiennej;

Oraz metodę odczytywania danych podanych przez użytkownika:

cpp
cin >> nazwaZmiennej;

Oczywiście do programu, możemy dodać funkcje takie jak system(‘’cls’’);, która czyści ekran czy system(‘’pause’’);, która oczekuje na wciśnięcie przycisku.

Nazwy zmiennych nie mogą zawierać spacji, znaków specjalnych, polskich liter oraz muszą zaczynać się od litery. Przy nadawaniu nazwy zmiennych dobrze się zastanów za co zmienna ma odpowiadać i nadaj jej nazwę, która w przyszłości ułatwi Ci pracę nad kodem.

Fot: marissa, Flickr | CC.

Sposoby inicjalizacji zmiennych

C++ pozwala nadać zmiennej wartość początkową na kilka sposobów. Poza klasycznym znakiem równości mamy też inicjalizację nawiasami klamrowymi, która jest najbezpieczniejsza, bo kompilator pilnuje w niej zwężania typów:

cpp
int a = 5;      // klasycznie
int b(5);       // nawiasy okrągłe
int c{5};       // nawiasy klamrowe (od C++11)

int x = 3.7;    // przejdzie, x = 3 (cicha utrata ulamka!)
int y{3.7};     // BLAD kompilacji - klamry nie pozwalaja zwezic typu

Pamiętajmy też, że zmienna lokalna bez wartości początkowej zawiera śmieci z pamięci. Odczytanie jej przed przypisaniem to jeden z najczęstszych błędów początkujących, dlatego dobrą praktyką jest inicjalizowanie zmiennych od razu przy deklaracji.

Słowo kluczowe auto

Od C++11 typ zmiennej może wywnioskować sam kompilator na podstawie przypisywanej wartości. Służy do tego słowo kluczowe auto:

cpp
auto liczba = 42;        // int
auto ulamek = 3.14;      // double
auto tekst = "napis";    // const char*
auto suma = liczba + 8;  // int

auto nie zmienia natury języka: typ nadal jest ustalany raz, na etapie kompilacji, tylko nie musimy go wypisywać. Najbardziej przydaje się przy długich typach (na przykład iteratorach kontenerów), a przy prostych typach jak int to głównie kwestia stylu.

Stałe: const i constexpr

Nie każda „zmienna” powinna się zmieniać. Wartość, która ma pozostać stała, oznaczamy słowem const, a taką, którą da się policzyć już podczas kompilacji, słowem constexpr:

cpp
const double VAT = 0.23;         // ustalane raz, np. z pliku lub stale
constexpr int ROZMIAR = 10 * 10; // policzone w czasie kompilacji

VAT = 0.08;   // BLAD kompilacji - stalej nie wolno zmienic

Kompilator pilnuje stałych za nas, dzięki czemu przypadkowa modyfikacja kończy się błędem kompilacji zamiast trudnym do znalezienia błędem w działaniu programu.

Zasięg zmiennych

Zmienna żyje tylko wewnątrz bloku { }, w którym została zadeklarowana. Po wyjściu z bloku przestaje istnieć, a odwołanie do niej jest błędem kompilacji:

cpp
int main() {
    int a = 1;            // zasieg: cala funkcja main
    {
        int b = 2;        // zasieg: tylko ten blok
        cout << a + b;    // OK, widac obie
    }
    cout << b;            // BLAD - b juz nie istnieje
    return 0;
}

Zmienne zadeklarowane poza wszystkimi funkcjami nazywamy globalnymi. Są widoczne wszędzie, ale właśnie dlatego lepiej ich unikać: każdy fragment programu może je zmienić, co przy większym kodzie utrudnia znalezienie miejsca, gdzie wartość się popsuła. Regułą kciuka jest deklarowanie zmiennych w możliwie najmniejszym zasięgu, najbliżej miejsca użycia.