:~$ newsletter --subscribe
cat ~/artykuly/inzynieria-oprogramowania/modele-procesow-wytwarzania-oprogramowania.md

Modele procesów wytwarzania oprogramowania

Na temat modelów wytwarzania oprogramowania na blogu nie pisałem zbyt wiele. Poza dość krótkim artykułem na temat organizacji pracy w projekcie IT w sumie tematyka ta nie była w ogóle poruszana. Czas więc to zmienić…

Fot: rawpixel, CC0.

Wybrałem dwa dość popularne modele procesów wytwarzania oprogramowania, na temat których chciałbym napisać parę słów. Skupię się więc na „modelu przyrostowym” oraz „modelu spiralnym”. Na temat SCRUM’a w najbliższym czasie przygotuję osobny artykuł. Do dzieła!

Model przyrostowy

Model przyrostowy jest jedną z technik wytwarzania oprogramowania która jest stosowana między innymi jeśli klient dopuszcza dostarczanie systemu etapami w okrojonej funkcjonalności.

Fazy

  1. planowanie – określenie wymagań, wykonanie wstępnego projektu całości systemu,
  2. wybór pewnego podzbioru funkcji systemu,
  3. szczegółowy projekt (wg. modelu kaskadowego) oraz implementacja konkretnej części systemu, która realizuje wybrane wcześniej funkcje,
  4. testowanie zrealizowanego fragmentu oraz dostarczenie go klientowi,

Etapy od 1 do 4 powtarzamy do momentu dostarczenia finalnej wersji oprogramowania.

Zalety

Do zalet „modelu przyrostowego” niewątpliwe zaliczyć możemy między innymi częste kontakty z klientem, brak konieczności definicji całości wymagań w początkowej fazie projektu czy też możliwość wczesnego wykorzystania przez klienta fragmentów systemu.

Wady

Do wad możemy przypisać dodatkowy koszt pracy spowodowany niezależną realizacją fragmentów systemu lub też potencjalne trudności związane z podziałem prac.

Model Spiralny

Fazy

  1. planowanie,
  2. analiza ryzyka,
  3. rozwój kolejnej części projektu (konstrukcja),
  4. testowanie (testowanie produktu przez klienta),

Etapy od 1 do 4 powtarzamy do momentu dostarczenia finalnej wersji oprogramowania.

Zalety

Do zalet modelu spiralnego możemy zaliczyć między innymi częste kontrole jakości w kolejnych cyklach spirali, nastawienie na wykrywanie błędów i działania kontrolne, a nie zapobieganie czy też orientację na zarządzanie, czas i budżet.

Wady

Trzeba również zwrócić uwagę, że model ten nie jest do końca dopracowany, każda aplikacja powstaje w innych warunkach co nie zawsze skutkuje możliwością wdrożenia modelu spiralnego. Dodatkowo zwrócić należy uwagę na wysoki koszt usuwania błędów wykrytych w finalnych etapach procesu wytwarzania oprogramowania.

Model kaskadowy (waterfall)

Najstarszy i najprostszy z modeli: fazy następują po sobie jak woda spadająca po kaskadach, a do zakończonej fazy się nie wraca. Kolejno: analiza wymagań, projektowanie, implementacja, testowanie, wdrożenie i utrzymanie.

Zalety: prosty w zarządzaniu i wycenie, przejrzysta dokumentacja, łatwo mierzyć postęp. Wady: działający produkt pojawia się bardzo późno, a zmiana wymagań w trakcie jest kosztowna, bo wywraca ustalenia wcześniejszych faz. Dziś stosowany tam, gdzie wymagania naprawdę są stabilne, na przykład w projektach regulowanych przepisami.

Model V

Rozwinięcie kaskady, w którym każdej fazie tworzenia odpowiada faza testowania po drugiej stronie litery V: wymaganiom odpowiadają testy akceptacyjne, projektowi systemu testy systemowe, projektowi modułów testy jednostkowe. Testy planuje się więc RÓWNOLEGLE z projektowaniem, a nie po fakcie.

Zalety: jakość wbudowana od początku, ulubiony model w systemach krytycznych (medycyna, motoryzacja) i w materiałach ISTQB. Wady: te same co kaskady, czyli sztywność wobec zmian.

Model prototypowy

Zamiast spisywać wymagania na papierze, szybko buduje się działający prototyp, pokazuje użytkownikom i na bazie ich uwag tworzy właściwy produkt (prototyp zwykle ląduje w koszu). Zalety: użytkownik widzi coś namacalnego, zanim zapadną kosztowne decyzje, więc wymagania są trafniejsze. Wady: ryzyko, że „tymczasowy” prototyp stanie się produkcją, oraz koszt pracy wyrzucanej z założenia.

Podejście zwinne (Agile)

Dominujące dziś podejście, formalnie opisane w Manifeście Agile (2001). Produkt powstaje w krótkich iteracjach (w Scrumie: sprintach, zwykle 1-4 tygodnie), z których każda kończy się działającym przyrostem oprogramowania, a wymagania mogą się zmieniać między iteracjami. Najpopularniejsze ramy pracy to Scrum (role, sprinty, codzienne spotkania) i Kanban (ciągły przepływ zadań na tablicy).

Zalety: szybka reakcja na zmiany, produkt dostarcza wartość od pierwszych tygodni, stały kontakt z klientem. Wady: trudniejsza wycena całości z góry, wymaga dojrzałego zespołu i zaangażowanego klienta, a dokumentacja bywa zaniedbywana.

Porównanie i wybór modelu

ModelZmiany wymagańDziałający produktTypowe zastosowanie
Kaskadowykosztownena końcustabilne wymagania, kontrakty
Vkosztownena końcusystemy krytyczne
Prototypowytanie na starcieprototyp szybkoniejasne wymagania
Przyrostowyumiarkowanepo każdym przyrościeduże systemy etapami
Spiralnywpisane w modeliteracyjnieprojekty wysokiego ryzyka
Agile/Scrumwpisane w modelco sprintwiększość dzisiejszych zespołów

Na koniec uwaga praktyczna: w realnych firmach modele rzadko występują w czystej postaci. Typowy zespół pracuje „po scrumowemu”, ale kontrakt z klientem ma harmonogram jak z kaskady, a moduły krytyczne testuje wzorem modelu V. Na kolokwium warto znać definicje, a w pracy umieć rozpoznać, która mieszanka właśnie nas otacza.

Wybór modelu to zresztą dopiero początek decyzji projektowych. O tym, jak myśleć o systemie szerzej, piszę w przewodniku po myśleniu architektonicznym, gdzie architektura oprogramowania spotyka codzienną praktykę zespołu.

Łukasz Dudziński
Łukasz Dudziński · założyciel i autor
Pasjonat informatyki, a zwłaszcza programowania. Zwariowany maniak na tle nowych technologii oraz komputerów. W wolnych chwilach bloger... więcej-o-mnie →
ls ~/artykuly/powiazane --limit 3
komentarze --count 0
rss dla komentarzy →

// brak komentarzy — bądź pierwszy

dodaj-komentarz

Komentarze są moderowane. Podane dane przetwarzamy wyłącznie w celu publikacji komentarza (polityka prywatności).