Wpis ma charakter komercyjny.
Pakiet biurowy Microsoft Office to potężne narzędzie wykorzystywane przez setki milionów osób na całym świecie. Jego popularność nie wzięła się z niczego, jest to naprawdę bardzo dobrze dopracowany szereg aplikacji biurowych ułatwiających pracę zarówno studentom jak i pracownikom dużych firm, praktycznie we wszystkich istniejących branżach. Próżno jest chyba szukać kogoś kto nigdy nie miał by styczności z Wordem, Excelem czy PowerPointem? Znacie taką osobę? Bo ja nie.

Pomimo tak olbrzymiej popularności aplikacji biurowych giganta z Redmond mało kto jednak słyszał o czymś takim jak język VBA (ang. Visual Basic for Applications). Dla środowiska programistów pewnie brzmi to znajomo, każdy chyba pamięta coś takiego jak Visual Basic, a niektórzy z was pewnie nawet mieli przyjemność pracować nad jakimiś skryptami w tej technologii. To o czym chciałem napisać w dzisiejszym artykule jest właśnie po części związane z Visual Basicem ponieważ VBA o którym mowa został właśnie stworzony w oparciu o tę technologię. Jego przeznaczenie jest jednak trochę inne.
VBA, co to takiego?
Visual Basic for Application to po prostu język programowania oparty na Visual Basicu, który został zaimplementowany w aplikacjach pakietu biurowego Microsoft Office, AutoCAD czy też WordPerfect. W skrócie, jest to uproszczona wersja VB, której celem jest automatyzacja pracy z dokumentami biurowymi przy wykorzystaniu tak zwanych makropoleceń. VBA nie pozwala na tworzenie samodzielnie działających aplikacji desktopowych mających rozszerzenie .exe, kod jest po prostu zaszyty w plikach obsługiwanych między innymi przez aplikacje biurowe takie jak Word, Excel, PowerPoint itd.. Skrypt do poprawnego działania wymaga więc środowiska uruchomieniowego, które zaimplementowane jest w zewnętrznych programach. Wyjątkiem są tutaj pliki utworzone w Microsoft Access, które można samodzielnie uruchamiać przy użyciu odpowiednich rozszerzeń.
Praktyczne zastosowanie VBA
Jak już wspomniałem, VBA umożliwia nam automatyzowanie wykonywanych czynności, ale co to właściwie oznacza? Aby to wytłumaczyć posłużę się praktycznym przykładem – załóżmy, że mamy do przygotowania plik w Excelu z miesięcznym raportem kosztów naszej firmy, takie arkusze przygotowywaliśmy już sporo razy więc można by rzec, że nie ma w tym nic trudnego. Wgrywamy więc dane z bazy danych, wszystko formatujemy i gotowe. Ile zajęło nam to czasu? Pewnie dość sporo, a teraz pomyślmy sobie, że mogliśmy to wszystko zrobić jednym przyciskiem, w parę sekund. Robi wrażenie? To właśnie jest automatyzacja i potęga VBA.
Czy wykorzystanie VBA przynosi jakieś zyski?
Jak pewnie wiecie, na pewno zaraz znajdą się „geniusze” office’a, którzy zrobią wszystko manualnymi sposobami – co prawda wymagać to będzie więcej czasu i energii, ale końcowy efekt będzie ten sam. Na czym więc polega wyższość VBA? Właśnie na automatyzacji! Wyobraźmy sobie, że zamiast komputera cały czas chodzimy z zeszytem i długopisem, a Excela zastępujemy kalkulatorem. Skoro więc VBA nie jest potrzebny to dlaczego nie korzystać na codzień ze zwykłego telefonu z odpowiednią aplikacją umożliwiającą dodawanie, odejmowanie, dzielenie, mnożenie… brzmi komicznie? Ale to właśnie jest taka różnica. Po co mamy wykonywać te same, żmudne zadania, ciągle zmieniać kolor nagłówka, kopiować dane z bazy danych, skoro wszystko może zrobić za nas odpowiedni skrypt? Dokładnie jak odpowiednie funkcje w Excelu, które sprytnie napisane, same podają wyniki – a przecież do tych samych liczb i tak doszlibyśmy za pomocą prostego kalkulatora.
Jak uczyć się VBA?
Jeśli zainteresowałem Was tą technologią i chcecie poznać ją lepiej, to zachęcam do lektury wielu różnych kursów jakie dostępne są w internecie. Ciekawe artykuły zostały udostępnione na stronach MSDN od Microsoftu jak i na wielu kursach zarówno płatnych jak i bezpłatnych. Ze swojej strony mogę polecić między innymi stacjonarny kurs VBA organizowany przez firmę ALX i prowadzony przez certyfikowanych trenerów.
Wpis ma charakter komercyjny.
Pierwsze makro w 5 minut, bez pisania kodu
Teorię mamy za sobą, czas na praktykę. Najprzyjemniejsze w VBA jest to, że pierwszego makra nie trzeba pisać, wystarczy je NAGRAĆ:
- Włącz kartę Deweloper: Plik, Opcje, Dostosowywanie Wstążki, zaznacz „Deweloper” po prawej stronie.
- Na karcie Deweloper kliknij „Zarejestruj makro”, nadaj nazwę i zatwierdź.
- Wykonaj ręcznie czynność, którą chcesz zautomatyzować (np. pogrub nagłówki i ustaw szerokość kolumn).
- Kliknij „Zatrzymaj rejestrowanie”. Gotowe: skrótem Alt + F8 uruchomisz nagrane makro na każdym kolejnym arkuszu.
Rejestrator zapisuje wszystko jako kod VBA. Podejrzyj go w edytorze (Alt + F11), a zobaczysz dokładnie, jak Excel „mówi” o Twoich klikach. To najlepsza metoda nauki języka: nagraj, obejrzyj, zmodyfikuj.
Dwa gotowe makra do wklejenia
Kod wkleja się w edytorze (Alt + F11) do nowego modułu: prawy przycisk na projekcie, Insert, Module. Pierwsze makro scala zawartość wszystkich arkuszy w jeden zbiorczy:
Sub PolaczArkusze()
Dim ark As Worksheet
Dim zbiorczy As Worksheet
Set zbiorczy = Worksheets.Add
zbiorczy.Name = "Zbiorczy"
For Each ark In Worksheets
If ark.Name <> "Zbiorczy" Then
ark.UsedRange.Copy _
zbiorczy.Cells(zbiorczy.Cells(Rows.Count, 1).End(xlUp).Row + 1, 1)
End If
Next ark
End SubDrugie zapisuje każdy arkusz jako osobny plik PDF w folderze skoroszytu, częsta prośba w księgowości:
Sub ArkuszeDoPdf()
Dim ark As Worksheet
For Each ark In Worksheets
ark.ExportAsFixedFormat Type:=xlTypePDF, _
Filename:=ThisWorkbook.Path & "\" & ark.Name & ".pdf"
Next ark
End SubVBA w 2026: czy to się jeszcze opłaca?
Uczciwa aktualizacja po latach: Microsoft rozwija dziś dwie nowsze drogi automatyzacji. Power Query świetnie nadaje się do pobierania i przekształcania danych (bez kodu), a Office Scripts (TypeScript) automatyzuje Excela w wersji webowej i w chmurze. Mimo to VBA pozostaje najszybszą drogą do automatyzacji lokalnego Excela: działa od ręki na każdej firmowej instalacji, ma trzydzieści lat gotowych rozwiązań w internecie i wciąż napędza tysiące firmowych narzędzi. Umiejętność czytania i poprawiania makr długo jeszcze będzie w cenie, zwłaszcza w finansach i administracji.



// brak komentarzy — bądź pierwszy